The boy remembers the story of his mother who was saved in Albania during the Holocaust

2023-05-28 18:43:12, Sociale CNA

The boy remembers the story of his mother who was saved in Albania during the

In one of the darkest periods in the history of mankind, the Second World War, the Albanians came to the defense of the Jews, hiding them in their families, to save them from the Nazi genocide. Albania is the only country in Europe where the number of Jews after the war was greater than before it, from 200 before the Holocaust to about 2 thousand after the war. Among the Jews saved in Albania was Johanna Jutta Gerechter [Numann] and her family. VOA spoke with Mrs. Gerechter's son, Benjy Neumman, and family members of Njazi and Lisa Lotte Pilkut in Albania, who had helped Mrs. Gerechter's family.

This photograph was taken in August 1942, in the village of Shkozet, near Durrës.

The boy remembers the story of his mother who was saved in Albania during the

The girl seen in it is 11-year-old Johanna Jutta Gerechter.

After the start of World War II, in 1939, she and her family were forced to leave Hamburg to escape the Nazis and went to Albania.

During the time when Albania was under the Italian occupation, the country was transformed into a paradise for Jews, remembers Mrs. Gerechter's son, Benjy Neumann.

"Albanians were very hospitable. The Jews found jobs, our family as laundresses. My grandfather drew symbols for businesses. In Albania they found a way to survive", he says for the Voice of America.

But, in 1943, after the Germans invaded Albania, the situation changed.

Despite the great danger, the Albanians continued to secretly shelter the Jews.

“Holokausti na kujton një moment shumë të errët në historinë e botës. Nuk e di se me çfarë mund të krahasohet. Pastaj shohim një dritë shprese në Shqipëri. Qeveria dhe udhëheqësit fetarë bënë pjesën e tyre. Por ishin edhe vetë nerëzit. Ata besonin se duhej të kujdeseshin për mysafirët. Shtëpia e tyre është shtëpi e Zotit. Të gjithë jemi fëmijë të Zotit, pa marrë parasysh besimin fetar. Kjo është pjesë e kulturës shqiptare. Shqiptarët, myslimanë, apo të krishterë, dhanë besën dhe bënë gjënë e duhur”, thotë zoti Neumann.

Ai shprehet mirënjohës ndaj familjeve shqiptare, sidomos ndaj asaj të Njazi Pilkut dhe bashkëshortes së tij gjermane, Lisa Lotte Pilku.

Ishte origjina gjermane e zonjës së shtëpisë, ajo që ndihmoi Johanna Jutën dhe familjen e saj t’i mbijetojnë Holokaustit në Shqipëri, thonë për Zërin e Amerikës pasardhësit e familjes Pilku.

“Në një rast kur mamaja e Jutës së bashku me Jutën ishin në breg të detit, u ndaluan nga gjermanët. Ato e flisnin shumë mirë gjermanishten, sepse atje kishin jetuar. Mbrojtja e gjyshes ishte se ata janë kusherinjtë e mi nga Gjermania”, thotë Ortenca Pilku, mbesa e Njazi dhe Lisa Lote Pilkut.

Elmaze Pilku, bashkëshorte e të birit të Njazi dhe Lisa Lote Pilkut

“Po të diktohej që mbronte hebrenjtë, do ta pësonte, mund të vritej…”, thotë Elmaze Pilku, bashkëshortja e të birit të Njazit dhe Lisa Lote Pilkut.

Zoti Neumann thotë se këtë histori e tregon vazhdimisht, që popujt e tjerë të mësojnë nga humanizmi i shqiptarëve në atë periudhë.

“Sepse vërtet besoj se shqiptarët janë një shembull që duhen ndjekur. Në veçanti kur flas me fëmijët në shkollë të mesme, ky është mesazhi im për ta. Mos u fshihni pas të tjerëve. Mund të jeni udhëheqës. Shqipëria ishte një vend i vogël, por që u ngrit kundër nazistëve dhe bëri ndryshimin”, thotë ai.

Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, më 1945, Shqipëria ra në duart e partisë komuniste. Familja Gerechter u detyrua të largohet në drejtim të Shteteve të Bashkuara.

Për vite me radhë zonja Gerechter u përpoq të kontaktonte me familjen Pilku, por pa sukses. Shqipëria ishte mbyllur si pasojë e një prej regjimeve më brutale në botë.

Prandaj, deri vonë ajo nuk dinte se pak pas largimit të familjes së saj nga Shqipëria, diktatura komuniste e pushkatoi humanistin dhe inxhinierin, Njazi Pilku.

“Enver Hoxhës nuk i levërdisi, sepse nuk i donte të zgjuarit dhe më 9 janar më 1945 e pushkatoi”, thotë Elmaze Pilku, bashkëshortja e të birit të Njazi dhe Lisa Lote Pilkut.

“Për pushkatimin e gjyshit tim Juta mori e vesh në momentin kur erdhi në Tiranë dhe ka qenë shumë e trishtuar. Imagjinoje pas 46 vitesh, ajo ka kuptuar se gjyshi im është pushkatuar”, thotë për Zërin e Amerikës Ortenca Pilku, mbesa e Njazi dhe Lisa Lote Pilkut.

Zonja Gerechter vdiq në prill të vitit 2017. Kujtimet e saj, ajo i la në një libër me titull “Ikja në Shqipëri: Kujtimet e një vajze hebre nga Hamburgu”.

Kontaktet mes familjarëve të saj dhe asaj Pilku në Shqipëri vazhdojnë.

"The gratitude of those people, the love they gave, I don't know how to explain and what to say about the Israeli people, the Jewish people. An event that happened around the years '43-'44. They had not forgotten what my grandparents had done. These are things that happen very rarely", adds Ms. Pilku.

"It is a powerful bond that was created by them, but that is preserved even now. This is what we feel about Albania. It's the right place to be if you're in trouble," says Mr. Neumann.

In 1998, the Pilku family became part of the list of persons honored by the State of Israel for saving Jews during the Holocaust.

This list includes 75 Albanian families, but the number of those who helped is believed to be much higher./ VOA