web counter
LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

App Store
Google Play

E fundit!

x

The Cult of Saint John Vladimir in Albania/ Legend and Belief, from the Middle Ages to the Present Day

2025-11-08 17:43:00, Kulturë Edmond Malaj

The Cult of Saint John Vladimir in Albania/ Legend and Belief, from the Middle

Saint John Vladimir, also known in Albania as Saint John Vladimir, lived between the 10th and 11th centuries (around 990-1016) and was a prince of Zeta (a place in present-day Montenegro). He has left little trace in medieval sources, however his figure is venerated throughout the Balkans, especially in locations in present-day Albania, Bulgaria, Macedonia and Serbia. He is an important religious figure in Orthodox spirituality.

Saint John Vladimir is honored today among Albanians in the north and south, not only among Orthodox believers, but also among Catholics; even in the cult sites associated with Saint John Vladimir, Albanians of the Muslim faith are often present, who come to these places to seek "remedy".

As for the cult of St. Vladimir in the North, it exists in the lands of Krajë in Montenegro. In Ostros there are the ruins of the church “Blessed Lady of Krajës” (fig. 3), known to the Slavs as “Preista Krajinska” (or “Precista Bogorodica Krajinska”), which is considered to be the first burial place of St. John Vladimir. The palace where the saint himself lived must have existed somewhere in this place.

The Cult of Saint John Vladimir in Albania/ Legend and Belief, from the Middle

The first narrative elaboration used in a historical work was made by Mauro Orbini in 1601, in his work "The Kingdom of the Slavs" (Regni de li Slavi), the data of which is based on the Priest of Diocles and has a hagiographic nature.

Regarding this work, which talks about the entire Slavic world, we must open a parenthesis and emphasize that there we also find a lot of data about the Albanian lands — from the North to the South — as well as about various figures of our history, such as Skanderbeg, Karl Topia, Balshaj, to whom he dedicates an entire chapter, giving their coat of arms and a brief genealogy.

Regarding this burial place in Kraja, according to a legend brought by Hahn, Vladimir had married Kosara, the daughter of the Bulgarian king Samuil, but, because he wanted to remain a virgin for religious reasons, he did not consummate the marriage. Consequently, Kosara became angry and must have complained to her brother, who tried to kill John with a sword, but as soon as the sword touched the saint's body, it softened like wax. So, the Saint gave the king's son his sword, with which he cut off his head. So John, with his head in his hands, came and was buried in Kraja, in the Church of the Virgin of Kraja. Presbyter Diokleas brings us another story about this event, presenting a love story between Vladimir and Kosara, the daughter of Tsar Samuel, who, according to Jire?ek, is also known in the sources as Theodora.

Presbyter Diocleas tells this beautiful story as follows:

“Kosara u gjallërua dhe u frymëzua nga ky shpirt i bekuar. Ajo iu afrua babait të saj dhe iu lut atij që ta lejonte të shkonte me shërbëtoret e saj poshtë, në bodrumet e burgut, me qëllim që të lante kokat dhe këmbët e robërve të lidhur me zinxhirë.
I ati ia plotësoi dëshirën dhe kështu ajo zbriti dhe kreu punën e saj të mirë. Kur vuri re Vladimirin midis të burgosurve, ajo u mahnit nga pamja e tij e bukur, përulësia e tij, thjeshtësia dhe mirësjellja e tij, si edhe nga fakti që ai ishte plot dituri dhe njohuri për Zotin.
Ajo ndaloi së foluri me të, dhe e folura e tij iu duk asaj më e ëmbël se mjalti dhe hojet e mjaltit.”

Megjithatë, kjo ndodhi jo në mënyrë epshore, por nga afeksioni i thellë i shkaktuar nga rinia dhe bukuria e tij. Dhe pastaj, kur ajo dëgjoi se ai ishte mbret, me gjak mbretëror, ajo e dëshiroi atë. Pasi i tha atij lamtumirën, ajo i vuri qëllim vetes lirimin e tij nga robëria.

Ajo iu afrua perandorit, iu hodh tek këmbët dhe iu drejtua me këto fjalë:

“Ati im, padroni im, unë e di që doni të më bëni të lumtur me një bashkëshort, ashtu siç e do zakoni. E tash, nëse i pëlqen Shkëlqesisë Suaj, unë do të doja të mjepni për burrë mbretin Vladimir, të cilin ju e mbani në zinxhirë. Ju duhet të dini që unë më parë vdes, sesa marr një burrë tjetër.”

Perandori qe shumë i lumtur kur dëgjoi këto fjalë dhe e miratoi kërkesën e saj, sepse ai e donte bijën e tij jashtëzakonisht dhe e dinte që Vladimiri ishte i linje mbretërore. Ai dha urdhër menjëherë që ta sillnin atë para tij dhe ta lanin e ta vishnin siç ishte zakoni për një mbret. Pastaj, pasi e vështroi dhe e puthi përpara fisnikëve të mbretërisë së tij, i dha atij bijën e vet për bashkëshorte.

The Cult of Saint John Vladimir in Albania/ Legend and Belief, from the Middle

Sipas Presbiterit Diokleas, Gjon Vladimiri u vra me tradhti nga Vladislavi, Perandori Bullgar, në Prespë. Kjo vrasje ndodhi pikërisht tek dera e një kishe. Sipas legjendës, ai erdhi në Krajë duke mbajtur në duar kokën e vet të prerë dhe u varros në Kishën e Shën Mërisë Virgjëreshë të Krajës.

Sipas Presbiterit Diokleas, personi që solli nga Prespa në Krajë trupin e pajetë të shenjtorit ishte pikërisht Kosara, gruaja e tij, me lejen e Vladislavit, i cili pa mrekullitë e bëra nëpërmjet shenjtorit, ndër të cilat ishte edhe një dritë që dilte nga varri i shenjtorit, të cilën Vladislavi e shihte natën. Kosara nuk u martua më, por jetoi si murgeshë deri në fund të jetës së saj dhe u varros tek këmbët e Shën Gjon Vladimirit. Pra, duhet të fiksojmë këtu që eshtrat e tij u zhvendosën nga Prespa në Krajë, nga Krajë në Durrës dhe si përfundim nga Durrësi në Bradashesh të Elbasanit.

Ekzekutimi i tij me vdekje nga Vladislavi kishte qenë një hakmarrje familjare, pasi vjehrri i Vladimirit, perandori Samuel, kishte vrarë Aronin, të vëllanë e tij, i cili ishte babai i Vladislavit. Dhe kështu Vladislavi vrau kushëririn e tij, Rodomirin (të pagëzuar me emrin Gabriel), i mori fronin, por nuk u kënaq me kaq. Ai donte të shuante nga faqja e dheut të gjithë familjarët e Rodomirit. Ndër këta kishte mbetur akoma edhe bashkëshorti i Kosarës, motrës së Rodomirit, princi serb Gjon Vladimiri, të cilin Vladislavi e ftoi miqësisht në Prespë me anë të një kryepeshkopi të tij, ku pastaj pabesisht e ekzekutoi.

The Cult of Saint John Vladimir in Albania/ Legend and Belief, from the Middle

Arqipeshkvia Katolike e Krajës:

Më vonë, Kisha Katolike e shënon këtë vend si Arqipeshkvia e Krajes, e cila ka edhe një seri arqipeshkëvësh. Ndër ta është i njohur edhe Arqipeshkvi i Krajës (Archeipiscopus Crainensis) Pale Dushi (apo Palë Dushmani) (Paulus Dussius †1457), i cili më parë kishte qenë Ipeshkëv i Shasit (Episcopus Suaciensis) gjatë periudhës 1440-1445 dhe i Drishtit (Episcopus Drivastensis) (1446-1452) dhe që nga viti 1455 figuron si Arqipeshkëv Katolik i Krajës.

Meqë ai kishte qenë më parë ipeshkëv në dy dioqeza, në atë të Shasit dhe të Drishtit, që nuk janë larg Krajes, dhe për më tepër njihte mirë krahinat, njerëzit, traditat dhe kishat, ai duhet të ketë njohur edhe historitë dhe legjendat që silleshin përreth Shën Gjon Vladimirit, dhe sigurisht edhe rëndësinë politike kishtare që kishte kjo figurë në këtë kohë. Ne jemi të mendimit që duhet të ketë qenë pikërisht ky klerik shqiptar që ka luajtur një rol të rëndësishëm me qëllim që figura e Shën Gjon Vladimirit të nderohet edhe nga shqiptarët katolikë të Krahinës së Krajës.

Një person tjetër që duhet të ketë luajtur po ashtu një rol të rëndësishëm në këtë drejtim ka qenë edhe kardinali i famshëm nga Raguza, dominikani Johann Stojkovi? (†1443), i cili ishte një teolog i rëndësishëm i gjysmës së parë të shekullit XV, dhe figuron edhe si kreu i Koncilit të Bazelit dhe si i dërguar në Kostandinopojë.

Kështu u krijua tek shqiptarët e Krajës një procesion për nder të Shën Gjon Vladimirit dhe të Kryqit të Krajës, i cili duhet të ketë Filluar që në kohërat e hershme (mbase diku në shekujt XII-XIII), por që fillesat e tij nuk mund t’i saktësojmë ende me një datë të sigurtë. Ky procesion bëhet duke iu ngjitur Malit të Rumijes.
Këtu, tek shqiptarët e Krajës, nuk zhvillohet një procesion si dikur, por besimtarët ngrihen herët në mëngjes dhe i ngjiten majës së Rumijes, rreth 1595 m mbi nivelin e detit. Në këtë procesion marrin pjesë jo vetëm shqiptarët katolikë, por edhe ata myslimanë nga trevat e Krajës, Shestanit, Tivarit dhe të Ulqinit.

The Cult of Saint John Vladimir in Albania/ Legend and Belief, from the Middle

Procesioni zhvillohet edhe nga ana sllave; ai bëhet duke mbajtur Kryqin e Shën Gjon Vladimirit, dhe nisja bëhet nga fshati Veljo Mikuliqi, kjo traditë zbatohet nga sllavët.

Pra, ka dy procesione: njëri nga shqiptarët që përdorin një rrugë tjetër, dhe tjetri nga sllavët. Procesioni zhvillohet çdo vit më 22 maj, ditën e Rreshajve. Një objekt tjetër i rëndësishëm i procesionit është edhe kryqi, i cili mbahet si “Kryqi i Shën Gjon Vladimirit” (monteneg. Krajinski krst). Sipas një legjende, këtë kryq ia hodhi shenjtorit një skifter i madh e i bardhë, dhe kjo ishte një shenjë për ndërtimin e Kishës së Virgjërreshës së Shenjtë.

Kryqi është ruajtur në një fshat midis Ulqinit dhe Tivarit, tek një familje shqiptare. Ky ishte kryqi i Kishës, ndërsa kishte edhe një kryq tjetër të madh, i cili mbahej nga besimtarët gjatë ngjitjes në malin e Rumijes.

Pjesë e procesionit është edhe marrja dhe vendosja e një guri nga besimtarët në atë vend. Aty ka shumë gurë që janë sjellë nga besimtarët në rrjedhën e 10 shekujve. Këta gurë përdoren për të formuar një bazament, me qëllim që të vendosej një kishë e bërë prej llamarine, e cila u vendos në majë me ndihmën e helikopterëve të Ushtrisë së Serbisë dhe të Malit të Zi. Kjo kishë llamarine u inaugurua nga përfaqësues të Kishës Ortodokse Serbe (SPC).

Kundër këtij akti reaguan jo vetëm besimtarë katolikë, por edhe ortodoksë dhe nga kampi politik i Malit të Zi. “Shumë nga liderët politikë malazezë që ishin të linjës për pavarësi të Malit të Zi thanë se Kisha Serbe Pravo-Sllave (SPC) është duke keqpërdorur fenë për synime politike, ngagë është duke ngritur një kishë mbi Malin e Rumijes, një mal që ka rëndësi njësoj si për ortodoksët, ashtu edhe për myslimanët e Malit të Zi.”

Lideri politik shqiptar Mehmet Bardhi tha në Podgoricë se dedikimi i Kishës në Malin Rumije “është provokimi më i madh ndaj shqiptarëve tash 50 vjet”, duke shtuar se ky veprim “është duke përgatitur terrenin për veprime të tjera të mëtejshme”, pa i specifikuar më tej ato.
Kulti i Shën Gjon Vladimirit tek shqiptarët, përveçse në Krajë, ka ekzistuar edhe në lokalitete të tjera dhe lidhet edhe me një mal tjetër, për të cilin do të flas më poshtë.

Mali i Oblikës në Shkodër:

Pra, siç e përmenda edhe më sipër, një vend tjetër që të kujton këtë shenjtor është edhe Mali Oblikë (Oblich, Obliquus), 5-6 km në perëndim të Shkodrës. Në këtë mal kishin vend gjarpërinjtë e zjarrtë (igniti serpentes), të cilët, sipas legjendës së Shën Vladimirit — legjendë e krijuar në gjysmën e parë të shek. XI — si rrjedhojë e lutjeve të princit të përshtatshëm serb, bëheshin të pa-dëmshëm. Këta gjarpërinj ishin të frikshëm njësoj për shqiptarët dhe për sllavët, ashtu siç nderohen njëlloj edhe mbetjet materiale të kësaj legjende, që është “Kryqi i Krajës”.

Legjenda, sipas Presbiterit Diokleas, thotë se gjarpërinjtë helmues shkaktonin vdekjen, qoftë të banorëve, qoftë të bagëtive të tyre, dhe Shën Gjon Vladimiri, i cili për momentin ndodhej aty me ushtrinë e tij, iu lut Zotit. Zoti e dëgjoi lutjen e shërbëtorit të Tij, dhe si rrjedhojë, që nga ajo ditë gjarpërinjtë e Oblikës nuk patën më helm, dhe banorët e këtij lokaliteti shpëtuan.

Oblika, në lidhje me historinë e Vladimirit, ka edhe një rëndësi tjetër. Pikërisht në Oblikë, i tradhtuar nga zhupani i vendit, duhet të jenë zënë rob shenjtori nga forcat e Samuelit, i cili në fillim pati rrethuar edhe Ulqinin pa sukses.

Kulti i Shën Gjon Vladimirit në Durrës:

Kulti i Shën Gjon Vladimirit ka ekzistuar edhe në Durrës (Shqipëria e Mesme), ku më parë ndodheshin eshtrat e shenjtorit. Sipas Jireçekut, reliket e Gjon Vladimirit duhet të jenë çuar aty nga epirotët në vitin 1205, në kohën kur Shkodra u pushtua nga Stefani, i biri i Nemanjës.

Sipas Robert Elsiet, eshtrat u morën nga Krajë në vitin 1215 nga Teodor Engjëll Komneni dhe u vendosën në një kishë të këtij qyteti, e cila edhe sot e kësaj dite ka mbetur enigmë. Eshtrat aty u nderuan nga besimtarë të të dyja Kishave, të asaj perëndimore dhe të asaj lindore.
Nderimi bëhej më datë 22 maj, dhe gjatë kësaj kohe zhvilloheshin aty panaire të mëdha, ngagë shenjtorit nderohej atëherë si “Patron i qytetit të Durrësit.”

Kulti i Shën Gjon Vladimirit në Elbasan (Manastiri i Shën Gjon Vladimirit):

Më vonë, eshtrat u hoqën nga Durrësi dhe u vendosën në Shijon të Bradasheshit në Elbasan nga princi Karl Topia, në vendin ku ndodhet Manastiri i Shën Gjon Vladimirit, i ndërtuar nga vetë Topia në vitin 1381 për nder të këtij shenjti.

Lind pyetja: pse pikërisht në atë vend? Sipas një legjende, aty Shën Gjon Vladimirit i ishte shfaqur një shqiponjë, një ditë kur ai po gjuante, dhe shenjtorit i ishte inspiruar të ndërtonte fillimisht një kishë të vogël, ku ai lutej shtatë herë në ditë. Kjo kishë i qe dedikuar, sipas disa gojëdhënave, Shën Mërisë, dhe sipas disa të tjerave, Shën Trinisë. Kjo kishë duhet të jetë shkatërruar nga një tërmet dhe nuk dihet se deri kur ka ekzistuar.

Sipas një legjende tjetër, ky vend ishte edhe vendvarrimi i parë i shenjtorit, pasi ai, pasi iu pre koka, erdhi aty me kokë të prerë duke e mbajtur në dorë dhe aty e varrosën në shekullin XI. Pra, ajo çfarë pretendohet në legjendën e Krajës thuhet në një version tjetër për Bradasheshin.
Kisha e re e manastirit që u ndërtua ishte katër herë më e madhe se ajo ekzistuese, e shkatërruar nga tërmeti, në mesin e shekullit XIX. Ky manastir, i ndërtuar nga një princ katolik në një mjedis me shumicë ortodokse, por jo shumë larg edhe me katolikë dhe uniatë (katolikë bizantin), u bë një qendër e rëndësishme e kultit dhe mori një rëndësi akoma më të madhe pas rënies së Voskopojës, ngagë shumë klerikë voskopojarë erdhën dhe u vendosën në këtë manastir.

The Cult of Saint John Vladimir in Albania/ Legend and Belief, from the Middle

The monastery has suffered many robberies during its difficult history. Hahn also mentions a robbery that occurred in the 19th century; this happened in 1829 by the people of Matjan and Dibrani, who had risen in rebellion against a Turkish serasqer named Qose Pasha (Kiosse Pascha) of the monastery. The rebels, in addition to other looting, also touched the sarcophagus from the wall where the coffin with the remains of the saint was located. They took the silver ornament that was on the saint's skull, but did not damage it and returned it to the people of Elbasan for a reward of 700 piastres.

Today's church belongs to the reconstruction carried out at the beginning of the 20th century, by the Metropolitan of Durrës, Prokop, under the auspices of the Epitrop Spiridhon Xhufka (March 1901). The saint is venerated today in this place and thousands of believers from all over the country participate in his veneration. The litany is carried out by being carried three times around the monastery church. Then the ark where the relics are located is opened and the cotton is changed. The remains of the saint are placed on this cotton. This is done once a year, from June 4 to 5, when the feast and procession of the relics are also held.

One of the boxes where the relics were kept also existed in the Kala neighborhood of Elbasan, in the church of Shën Mërija. This box is today kept in the National Museum of Albania, and in terms of its artistic work, it is made in a post-Byzantine style with a great influence of the Baroque style. Part of the cult was also the fair, which was banned since 1964, supposedly to prevent the disease of Brucellosis, but in reality the communist authorities were to blame for this, not the disease.
In connection with the change of cotton, the remains are placed in a new cotton and the old one is put in bags and distributed to believers and those coming to the procession, but also later, in order to protect the believer from diseases, the evil eye and from the misfortunes of life, and to grant them prosperity.

According to Father Irene Gegë, one of the monks of the Monastery, sometimes the relics become so heavy that the men who carry them around the church can barely hold them, while other times they are very light and have no problem carrying them.

Regarding the remains, according to a legend, 16 Frenchmen tried to steal these relics and loaded the remains onto a mule, but the mule died on the spot. They threw the chest into the Shkumbin River, but the heavy chest did not sink; it floated through the waters of the Shkumbin and Kusha (the river located near the Monastery) and came to the monastery on its own.





Lajmet e fundit nga