The Spanish Inquisition: The Truth Behind the Dark Legend

2023-04-02 22:20:00, Blog CNA

Death by hanging is an old form of punishment, dating back to the time of the Roman Empire. With the ongoing Christianization of Europe, heresy was seen as the ultimate treason not only against the state, but against God himself - and therefore a very high crime. The Catholic Church set up the first inquisition, called the Episcopal Inquisition, to combat the Albigensian heresy then existing in Southern France.

Inkuizicioni Episkopal u krijua nëpërmjet dekretit papal të Papa Lucius III të titulluar “Ad abolendam”, që u publikua në vitin 1184 në Verona të Italisë. Rreth 50 vjet më vonë, Papa Gregori IX e forcoi autoritetin e kishës mbi popujt me krijimin e Inkuizicionit Papnor, që u krijua nga dekreti papnor “Excommunicamus“ në vitet 1230.

Ndërsa pjesë të ndryshme të Evropës u bënë gjithnjë e më të krishtera, idetë që qëndronin pas inkuizicionit hodhën rrënjë në disa mbretëri të krishtera evropiane gjatë Mesjetës. Brenda Gadishullit Iberik, Inkuizicioni lulëzoi vetëm brenda kurorës së Mbretërisë së Aragonës. Por e ashtuquajtura “gjueti shtrigash” në Spanjë ishte shumë më pak intensive se “mania ndaj shtrigave” që preku pjesën tjetër të Evropës, edhe pse zgjati më shumë në kohë. Inkuizicioni Spanjoll u nxit nga “gjuetitë e shtrigave” që u zhvilluan në Evropë në fundin eshekullit XV-të. Ajo u frymëzua edhe nga dekreti papal “Bull Summis desiderantis afectibus” i nënshkruar nga Papa Inocenti VIII në vitin 1484, si dhe botimi i “Malleus Maleficarum “ në vitin1486 nga Kramer dhe Sprenger, i cili thoshte ndër të tjera:Haeresis est maxima opera maleficarumhi (Herezia më e madhe është të mos besosh në ekzistencën e shtrigave).

Në pjesë të tjera të Evropës, historia ishte shumë ndryshe. Për shembull në Gjermaninë Jugperëndimore, sipas të dhënave gjatë viteve 1560-1670 u ekzekutuan 3229 “shtriga”; ndërsa në Skoci midis viteve 1590-1680 u vranë 4.400. Ndërkohë në Spanjë, ndëshkimi ishte shpesh më pak i ashpër. Zakonisht i akuzuari paralajmërohej, qortohej, gjobitej, dëbohej për një kohë (jo më shumë se 8 vjet) dhe shpesh fshikullohej me kamxhik në publik. Gjatë gati 400 viteve të Inkuizicionit Spanjoll, nga fillimi i tij në vitin 1478 deri në shfuqizimin e tij zyrtar në vitin 1834, u gjykuan gjithsej 130.000 njerëz.

Nga këta, më pak se 2 për qind - ose në total rreth 2.600 njerëz - u dënuan me vdekje. Për një kohë të gjatë, shifrat e të akuzuarve dhe të dënuarve me vdekje në turrën e druve ishin të ngatërruara. Rezultati ishte përhapja e shifrave absolutisht absurde dhe të gabuara të ekzekutimeve, disa prej të cilave deklaronin se më shumë se 100.000 njerëz ishin ekzekutuar nga Inkuizicioni Spanjoll. Edhe shkalla e shfajësimit gjatë Inkuizicionit Spanjoll ishte çuditërisht e lartë. Në atë kohë kishte një tendencë për të arritur në përfundimin se shtrigat e supozuara ishin dehur me verë dhe kishin vuajtur nga përgjumja.

Edhe në rastet kur i akuzuari kishte rrëfyer për magji dhe për një pakt me Djallin, Inkuizicioni Spanjoll paralajmëronte:“Të vazhdohet me gjykimin vetëm nëse i akuzuari është parë se ka kryer krime, sepse shpesh ajo që ata thonë se kanë parë dhe bërë ndodh në ëndrrat e tyre. Dhe t’i gjykosh njerëz bazuar vetëm tek ajo që thonë pa e parë të akuzuarin në akte konkrete, do të sjellë persekutimin e personave të pafajshëm”.

Nuk ka të dhëna të qarta për dënimin e magjisë në të gjithë Spanjën, përveç informacionit mbi atë që ndodhte në Katalonjë dhe Valencia. Në këto dy vende vërehet një strukturë e qartë e ndarë në 5 faza të ndryshme të “gjuetisë së shtrigave”. Gjatë fazës së parë, në vitet 1560- 1600, u regjistruan shifra shumë të ulëta. Në 5 vite ekzekutoheshin mesatarisht më pak se 8 persona.

Faza e dytë ishte kulmi i manisë ndaj shtrigave në vitet 1600, me një total prej 60 shtrigash të akuzuara në Katalonjë dhe 12 në Valencia. Faza e tretë dhe e kartat vazhduan një prirje në rritje, ndërsa faza e pestë dhe e fundit shënoi një rënie. Një nga dënimet më të zakonshme kur i pandehuri shpallej fajtor, ,ishte goditja me kamxhik gjatë ecjes në rrugë.

Nëse do të ishin meshkuj, ata do të zhvisheshin lakuriq deri në bel, do të hipeshin mbi një gomar për të pësuar turpërimin më të madh, dhe do t’i fshikulloheshin nga xhelati me një numër të caktuar goditjes me kamxhik. Gjatë këtij udhëtimi nëpër rrugë, këmbësorët dhe fëmijët shfaqnin urrejtjen dhe përbuzjen e tyre ndaj heretikut duke e gjuajtur me gurë.

Megjithëse Inkuizicioni u krijua për të parandaluar përparimin e herezisë, ai u mor me një gamë të gjerë veprash në Spanjë. Nga gjithsej 49.092 të akuzuar në periudhën ndërmjet viteve 1560-1700, u gjykuan këto vepra:ndaj Judaizimit (5007); Maurëve (11.311); Luteranëve (3499); Iluminati-t (149); Supersticiozëve (3750); heretikëve të dyshuar (14.319); bigamistëve (2790); prostitucionit (1241); apo fyerjes së Selisë së Shenjtë (3954); të tjera (2575).

Në fillim mbretërit katolikë fillimisht ishin dashamirës ndaj hebrenjve (vetë Ferdinandi kishte gjak hebre nga ana e nënës së tij) dhe një grup i madh hebrenjsh shërbenin në oborrin mbretëror spanjoll. Në Kastilje dhe Aragonë kishte rreth 220 komunitete hebreje. Ata vareshin drejtpërdrejt nga mbreti. Mbroheshin nga ligje të veçanta dhe kontribuan me disa taksa në veçanta në arkën e mbretërisë.

Megjithatë, ata trajtoheshin si qytetarë të dorës së dytë. Siç dihet, sefardikët, një term që u referohet hebrenjve me origjinë spanjolle ose portugeze, u dëbuan nga monarkët katolikë në vitin 1492, pas një linje politike të miratuar më parë nga mbretëritë e tjera evropiane si Anglia dhe Franca. Më 31 mars 1492, vetëm 3 muaj pas pushtimit të mbretërisë maure të Granadës, mbretërit katolikë miratuan Dekretin e Alhambras që urdhëronte dëbimin e hebrenjve nga të gjitha mbretëritë e tyre.

Izabela dhe Fernando e dinin mirë se vendimi i tyre nuk do të ishte fitimprurës nga pikëpamja ekonomike, pasi shumë hebrenj ishin të angazhuar në tregti dhe në botën financiare. Por si aspekti fetar ashtu edhe ai social, kishin një peshë të madhe në vendimin e tyre. Ata i frikësoheshin efektivitetit të prozelitizmit ose konvertimit në hebreizëm, teksa donin të shmangnin dhunën e turmës kundër komuniteteve hebreje.

Në fund ata ofruan dy mundësi për qytetarët hebrenj; ose pagëzimin në fenë katolike ose dëbimin e detyruar. Ky i fundit u zgjodh nga shumica e tyre. Numri i hebrenjve që u larguan nga Spanja nuk dihet me saktësi, por Henri Kamen flet për 80.000 hebrenj ose rreth gjysmën e këtij komuniteti.

Spanish Jews emigrated mainly to Portugal (where they were also expelled in 1497) and Morocco. Throughout the 18th century, the number of converts accused by the Spanish Inquisition was greatly reduced. The last trial against the Jews was that of Manuel Santiago Vivar in Córdoba in 1818. /CNA