Busti i Llazar Fundos në Korçë/ Filo: Do ta kujtojmë në përjetësi këtë figurë të rëndësishme

25 Shtator 2025, 15:30, Aktualitet CNA

Busti i Llazar Fundos në Korçë/ Filo: Do ta kujtojmë

Mbledhja e Këshillit Bashkiak në Korçë

Në Korçë vijon nderimi i figurave të rëndësishme historike, ku këtë herë vëmendja është përqendruar te Zai Fundo, një emër që ka lënë gjurmë të forta në jetën intelektuale dhe politike të vendit. Pas emërtimit të një sheshi pranë Bashkisë Korçë vitin e kaluar me emrin e tij, Këshilli Bashkiak ka miratuar edhe vendosjen e një busti në nder të këtij personaliteti kompleks.

Kryetari i bashkisë, Sotiraq Filo, vuri në dukje se për shumë dekada figura e Zai Fundos ka mbetur në hije, e lënë mënjanë nga rrethanat historike të periudhës së pas Luftës së Dytë Botërore.

Sotiraq Filo, kryetari i Bashkisë Korçë

Ai e cilësoi Fundon si një intelektual me formim të gjerë, i pasionuar pas filozofisë, letërsisë dhe mendimit progresist, që nuk ngurroi të përqafojë idetë e reja të kohës.

“Tani po risjellim një propozim tjetër, për të vendosur edhe një bust në nderim të kësaj figure. Zai Fundo është një figurë shumë komplekse, e cila për shkak të rrethanave historike të viteve pas Luftës së Dytë Botërore nuk është gjerësisht e njohur, ose pothuajse e panjohur, për publikun korçar dhe atë shqiptar.

Ata që kanë mundur të lexojnë diçka më tepër rreth kësaj figure, në këndvështrimin tim, do ta përkufizoja Zai Fundon me disa cilësi shumë të rëndësishme për çdo kohë. Llazar Fundo ishte një intelektual, një njeri me njohuri të shumta, në fusha si filozofi, letërsi, etj.

Ishte një njeri progresist, pra i hapur për të mirëpritur dhe për të përfshirë idetë progresive të kohës. Ishte një njeri kurajoz, i cili kishte guximin që në rast se shikonte diçka që nuk funksiononte, ose padrejtësi, kishte kurajën ta kundërshtonte, në momentin që shihte se teoria nuk përputhej me realitetin, dhe ishte person idealist”, tha Filo.

Filo nënvizoi se guximi për të kundërshtuar padrejtësitë dhe mospërputhjet mes teorisë dhe realitetit e shndërroi atë në një figurë të rrallë, nga njëri prej mbështetësve të parë të ideve komuniste në vend, ai u bë gjithashtu një nga kritikët e tyre më të hershëm, sidomos pasi përjetoi nga afër diktaturën e Bashkimit Sovjetik.

Sotiraq Filo, kryetari i Bashkisë Korçë

Përveç kësaj, Zai Fundo mbeti një idealist dhe antifashist i bindur, duke u internuar nga regjimi fashist italian në ishullin Ventotene për shkak të qëndrimeve të tij patriotike.

“Të gjitha këto cilësi, përfshirë edhe patriotizmin, e bënë Llazar Fundon të ishte një nga mbështetësit e parë të ideve komuniste në Shqipëri, por edhe një nga kundërshtarët e parë të këtyre ideve në momentin kur gjatë kohës që ka jetuar në Bashkimin Sovjetik, ka parë që kishte një mospërputhje shumë të madhe ndërmjet asaj se çfarë komunizmi përfaqësonte si teori, dhe çfarë ishte komunizmi i zbatuar në një realitet të terrorit të atyre viteve. Pra, ishte komunisti dhe antikomunisti i parë, një antifashist, i cili për bindjet e tij patriotike është internuar nga fashistët italianë në ishullin e Ventotenes.

Besoj që për këto cilësi dhe për atë që përfaqëson kjo figurë historike, vendosja e një busti në këtë shesh, të emërtuar me vendimin e këtij këshilli, me emrin e patriotit Zai Fundo, do të jetë një element që do ta kujtojë në përjetësi këtë figurë të rëndësishme. Gjithashtu do t’ia bënte të ditur komunitetit tonë se çfarë përfaqëson kjo figurë, sidomos brezit të ri, që për shkak edhe të konjukturave të asaj kohe, nuk ka pasur mundësinë që ta njohë veprën dhe çfarë përfaqëson kjo figurë historike”, u shpreh kryebashkiaku.

Kryetari i Këshillit të Qarkut Korçë, Erjon Nexhipi, në një prononcim për CNA, kujtoi se përpjekjet për ta rikthyer figurën e Fundos në kujtesën qytetare kanë nisur vitin e kaluar, me një simpozium shkencor të organizuar në bashkëpunim me Universitetin e Korçës.

Kryetari i Këshillit të Qarkut Korçë, Erjon Nexhipi

Ai theksoi se vlerësimi i personaliteteve të tilla nuk duhet të kufizohet vetëm në aktivitete përkujtimore, emërtime sheshesh apo ngritje monumentesh, por duhet të shoqërohet me punë të vazhdueshme për t’ua përcjellë shoqërisë dhe brezave të rinj vlerat e tyre.

Sipas tij, Zai Fundo nuk ka kontribuuar vetëm për Shqipërinë, por edhe për mendimin europian të kohës, duke u shndërruar në një figurë poliedrike, që meriton njohje dhe respekt më të gjerë.

“Në vijimësi të vlerësimit të figurës së Zai Fundos, ku vitin e kaluar kemi miratuar emërtimin e një sheshi pranë Bashkisë Korçë, me emrin Llazar Zai Fundo, kemi zhvilluar me Universitetin e Korçës një simpozium shkencor për të evidentuar edhe më shumë veprimtarinë e kësaj figure poliedrike të kulturës shqiptare dhe veprimtarisë patriotike. Në vazhdimësi të tyre sot vendosëm në Këshillin Bashkiak të përcaktojmë sheshin dhe vendimmarrjen për këtë vlerësim tjetër me një bust monument të Zai Fundos. Unë mendoj që vlerësimi i figurave të tilla që kanë kontribuuar jo vetëm për Shqipërinë, por për mendimin europian, nuk mjaftohen vetëm me aktivitete, emërtime sheshesh, apo vendosje monumentesh, por shoqëria jonë duhet që t’i njohë më shumë, të kuptojë veprimtarinë e tyre dhe veprën që kanë lënë, dhe t’i transmetojë si vlera të shtuara të shoqërisë sonë për brezat që do të vijnë”, deklaroi Nexhipi.

Vendosja e bustit të tij në një nga sheshet kryesore të qytetit do të shërbejë si një kujtesë e përhershme për komunitetin korçar, duke i dhënë një dimension të ri historisë dhe trashëgimisë kulturore të Korçës. Ky nderim synon t’i japë një zë të munguar një personaliteti që për shkak të konjukturave politike për dekada të tëra mbeti në harresë, por që sot po merr vendin që i takon në historinë e qytetit dhe të vendit./ CNA