E fundit!

22:51 Aktualitet

Biznesmeni Artur Shehu thyen heshtjen: Jam pronar i vjetër i tokës në Zvërnec, nuk i njoh fare investitorët

Biznesmeni shqiptar Artur Shehu ka folur në emisionin Opin...

Cmimi i naftës dhe Piguvianët e qeverisë

17 Janar 2015, 20:31, Aktualitet CNA

Nga Klodian TOMORRI

(E vërteta është se Shqipëria ka ngritur një sistem taksimi, jo vetëm të rëndë por edhe absurd mbi karburantet. Edhe sikur nafta në bursë të jepet falas, qytetarët shqiptarë kurrë nuk do të kenë fatin ta blejnë atë nën 130 lekë për litër.)
Në vitin 1920, një ekonomist britanik i quajtur Arthur Pigou botoi një teori që do të revolucionarizonte mendimin ekonomik botëror. Në veprën, të cilën e titulloi “Ekonomiksi i Mirëqënies”, Pigou shtjelloi për herë të parë konceptin e eksternaliteteve: kostot ose përfitimet që një aktivitet i caktuar ekonomik shkakton mbi palët e treta të palidhura me të. Në rastin e kostove, shembulli më klasik është ndotja. Nëse dikush ndërton një fabrikë çimentojë apo nget makinën, ajri përkeqësohet për të gjithë. Prej këtej nuk është e vështirë të imagjinohet se në jetën e përditshme gjithsecili nga ne përballet me kosto që shkaktohen nga të tjerët. Duke qenë se ata që i shkaktojnë kostot nuk janë të interesuar të paguajnë vullnetarisht për to, ajo që Pigou propozoi për ta korrektuar deformimin ishin taksat.
Ka kaluar gati një shekull nga koha kur Pigou botoi “Ekonomiksin e Mirëqënies”. Magnum opus-i i tij mbetet ende themeli dhe qëndra e displinës me të njëtin emër. Por në atë kohë, askush nuk mund ta imagjinonte, madje as vetë Pigou, se ndër idhtarët më të mëdhenj të saj do ishin edhe antarët e qeverisë së vendit më të varfër në Europë. Nga ardhja në pushtet, qeveria aktuale i ka rritur taksat mbi karburantet si asnjë qeveri tjetër në historinë demokratike të Shqipërisë. Argumenti ka qenë ai i Pigous; dekurajimi i konsumit të naftës dhe mbrojtja e shëndetit të qytetarëve. Rrjedhimisht sot Shqipëria është shndërruar në një nga vendet që i takson më fortë se kushdo tjetër karburantet, ndërsa qeveria shqiptare si kabineti më Piguvian në botë.
Në gjithë llojet e taksave ato Piguviane janë më eficentet që krijojnë më pak deformime në treg. Në fund të fundit, më mirë të taksosh të keqen se sa aktivitetet e dobishme që gjenerojnë mirëqënie për shoqërinë, si puna apo sipërmarrja. Por edhe pse parimi është i drejtë, modeli i zhvilluar nga Pigou nuk i jep zgjidhje masës. Sa duhet të jenë taksat mbi naftën me qëllim që konsumi i saj të arrij ekuilibrin optimal, ku maksimizohet mirëqënia e shoqërisë? Sepse nëse nuk do të kishin asnjë dëm, zgjidhja do të ishte e thjeshtë. Taksim 1 mijë për qind ose ndalim me ligj i konsumit të naftës. Madje, burg për ata që e konsumojnë atë. Por problemi është nuk mund të taksosh pafundësisht. Pasi edhe kur vendosen mbi eksternalitetet, përtej një niveli të caktuar, taksat shkaktojnë më shumë dëme se përfitime për shoqërinë. Gjasat janë që në Shqipëri kjo po ndodh.
Fakti është se Shqipëria ka ngritur një sistem taksimi, jo vetëm të rëndë por edhe absurd mbi karburantet. Është e vërtetë që paralelisht tregu i tyre është i kontrolluar dhe në kushte oligopol. Por të gjitha statitistikat tregojnë se arsyeja kryesore se pse qytetarët shqiptarë nuk përfitojnë nga rënia e çmimit të naftës, janë taksat. Në cdo litër naftë që shitet në treg, qeveria merr gati 100 lekë taksa. Problemi është se pjesa dërrmuese e tyre si akciza apo taksa e qarkullimit janë fikse dhe të palidhura me çmimin duke mos u lehtësuar kur çmimi bie. Ndaj edhe sikur nafta në bursë të jepet falas, qytetarët shqiptarë kurrë nuk do të kenë fatin ta blejnë atë nën 130 lekë për litër. Ndërkohë fqinjët e rajonit edhe tani janë duke paguar më pak se kaq.
Përtej numrave që nxjerr Instat, Shqipëria është në një situatë të vështirë ekonomike. Ulja e çmimit të karburanteve mund të shërbente si një impuls pozitiv për ekonominë. Por qeveria nuk po e lejon. Bizneset, fermerët dhe konsumatorët shqiptarë po detyrohen ta blejnë naftë më shtrenjtë se kushdo tjetër. Kjo mund t’i sjellë qeverisë disa miliona dollarë të ardhura më shumë. Ndoshta mund ti lehtësojë edhe Piguvianët e saj, që kujdesen për shëndetin e të gjithëve. Por ajo që nuk dimë është se çfarë dëmi po i shkaktojnë ekonomisë. FMN thotë ndoshta deri në 0.7% e Prodhimit Kombëtar.