Azia Qendrore shfaqet si lojtare strategjike në energjetikë në mes të krizës së naftës

26 Mars 2026, 15:52, Kosova & Bota CNA

Azia Qendrore shfaqet si lojtare strategjike në energjetikë në

Tregu botëror i energjisë po përballet me një nga ndërprerjet më të ashpra në dekada, me mbylljen efektive të Ngushticës së Hormuzit – një arterie vitale për 20 për qind të tregtisë botërore detare dhe të një të tretës të gazit të lëngshëm natyror në botë – teksa po vazhdon lufta e Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit me Iranin.

Sulmet e koordinuara ajrore izraelite ndaj ndërtesave kyç të gazit të Iranit në Parsin Jugor dhe Asalujeh, si dhe sulmet hakmarrëse iraniane ndaj ndërtesave të energjisë në Emiratet e Bashkuara Arabe, në Arabinë Saudite dhe Katar, kanë paralizuar lëvizjet e cisternave dhe përgjigja e tregut ka qenë dramatike.

Çmimi i naftës së papërpunuar Brent u rrit në 116.38 dollarë për fuçi më 19 mars, dhe çmimet e gazit natyror në Evropë u rritën ndjeshëm, duke reflektuar mungesën e energjisë së qasshme fizikisht. Rritja marramendëse e çmimeve të gazit ka detyruar fabrikat e plehrave azotike dhe të uresë të ulin prodhimin pikërisht para sezonit të mbjelljeve, duke ndërprerë furnizimet dhe duke vënë shtetet në Azi, Afrikë dhe Amerikën Latine në rrezik të humbjeve të të korrave dhe mundësisë së përballjes me zi të bukës.

Në dritë të kësaj pasigurie të tregut, rëndësia strategjike e rezervave të energjisë të Kazakistanit dhe Turkemnistanit kurrë nuk ka qenë më e madhe.

Pavarësisht se gjenden në mes të luftës SHBA-Izrael me Iranin në jug, konfliktit Rusi-Ukrainë në veri dhe ndjejnë pasojat e sulmeve ajrore pakistaneze në Afganistan në juglindje, të dy shtetet posedojnë rezerva të konsiderueshme, që nëse përdoren, mund të lehtësojnë presionin ndaj tregjeve botërore.

Gazi turkmen: Një opsion për lehtësim të shpejtë përmes transportit rrugor

Turkmenistani zotëron rreth 19.5 trilionë metra kub rezerva të provuara të gazit natyror, kryesisht në fushën Galkinish, duke e bërë atë shtetin e katërt që ka rezervat më të mëdha në botë.

Pjesa më e madhe e eksporteve shkon drejt Kinës përmes gazsjellësit Azia Qendrore–Kinë (32–33 miliardë metra kub në vit). Sasi më të vogla shkojnë drejt Emirateve të Bashkuara Arabe dhe Omanit përmes sistemit Dolphin, ndërsa sasi të kufizuara kanë arritur së fundi në Turqi përmes Iranit në bazë të marrëveshjeve të këmbimit.

Lufta që përfshin Iranin ka ndalur shumicën e eksporteve rajonale jashtë Kinës, duke bërë që gazi i Turkmenistanit të mbetet kryesisht i kufizuar në gazsjellësit ekzistues. Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, John Roberts, bashkëpunëtor i lartë jorezident në Qendrën Globale të Energjisë të Këshillit të Atlantikut, shpjegoi se gazi i Turkmenistanit ofron një furnizim relativisht të shpejtë në krizën aktuale.

Nafta e Kazakistanit: kufizimet infrastrukturore dhe mundësitë afatgjata

Përderisa Turkmenistani ofron një mundësi të shpejtë përmes transportit tokësor, sektori i naftës në Kazakistan përballet me pengesa strukturore afatgjata që kufizojnë lehtësimin e menjëhershëm.

Në një intervistë për Azattyk Azia të Radios Evropa e Lirë, Joseph Epstein, drejtor i Qendrës Turan për Studime Post-Sovjetike, vuri në pah kufizimet strukturore dhe gjeopolitike të sektorit të naftës në Kazakistan.

Nafta e Kazakistanit ilustron kufijtë praktikë të shndërrimit të burimeve natyrore në lehtësim të menjëhershëm për tregun./rel