In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism of the future

2026-06-13 14:31:00, Qyteti im CNA

CNA TV travels to Devoll, one of the most special areas of southeastern Albania, to discover the natural beauties, historical treasures and great tourist potential that this territory offers. A journey through rare landscapes, characteristic villages and areas that combine tradition, culture and new development.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

In this special, we will stop at Upper Devolli, in some of the villages that still maintain their identity over the years, but also where important investments are being implemented that aim to turn this area into a favorite destination for local and foreign visitors.

We will take a close look at infrastructure interventions, projects for the development of nature tourism, hiking trails, adventure areas, and the potential this region holds for sustainable tourism.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

But on this trip we will also talk about the ancient history of Devoll, the archaeological remains, the cultural heritage monuments and the values ??that make this area special.

From villages with traditional stone architecture, to traditions fanatically preserved by the residents, characteristic cuisine, and Devoli hospitality, this area offers a combination of untouched nature and rich history.

Our first stop will be in Sinicë, one of the most beautiful villages in Upper Devoll, but also in other areas where work is being done to bring a new development model through tourism.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

We will talk about these projects, the challenges and the vision for the future of this region with the Mayor of Devoll, Eduard Duro.

Sinica is one of the villages that best preserves the traditional identity of Upper Devoll, with characteristic stone buildings, ancient history, and a cultural heritage that continues to remain alive.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

"Sinica is one of the most beautiful villages in Upper Devoll, with characteristic buildings, hospitable people, rich cuisine and architectural monuments that can be visited. It has the church of Shën Kolli, one of the oldest churches in the Korça Region. It has the first Albanian school built in Upper Devoll, which was built with funding from our compatriots of the 'Sinica' association in the United States of America, but also in other countries of the Sinica Diaspora. And the special thing is that this village has preserved the tradition of stone construction. It is a village with characteristic buildings, with old houses and new buildings, which are being developed and being built, preserve that construction profile and that characteristic, without changing its profile. "

Përveç trashëgimisë arkitekturore dhe historike, Sinica dhe gjithë zona e Devollit të Sipërm njihen edhe për traditat e kuzhinës, të cilat vijojnë të ruhen nga banorët vendas. Një tjetër element që e veçon këtë zonë është prodhimi vendas dhe lidhja e banorëve me tokën, ku produktet tradicionale vijojnë të kultivohen në mënyrë natyrale.

"Jo vetëm Sinica, por i gjithë Devolli i Sipërm janë karakteristikë nga gatimet e tyre tradicionale: lakrorin, byrekun, zahiretë e dimrit, turshitë, apo edhe përpunimin e frutave të ndryshme apo perimeve. Është një traditë që ruhet me fanatizëm nga banorët e fshatit dhe kjo i bën ata karakteristikë në llojin e vet. Patjetër, çdo frut apo perime kultivohet në bashtat personale të vetë banorëve dhe kjo është edhe ajo mënyrë në të cilën ne i ftojmë njerëzit apo vizitorët të vijnë në Sinicë."

Sinica është përfshirë në programin e 100 fshatrave turistike të Shqipërisë, ndërsa vitet e fundit janë ndërmarrë iniciativa për të krijuar infrastrukturë dhe mundësi të reja për zhvillimin e turizmit natyror.

"Sinica është pjesë e 100 fshatrave turistike të Shqipërisë dhe aktualisht nga qeveria shqiptare, në bashkëpunim me fondin, ose nëpërmjet Fondit Shqiptar të Zhvillimit dhe Bashkisë Devoll, janë duke u zhvilluar katër projekte për turizmin natyror: në rrugë, hiking, në zipline, në kampin e rezistencës që do të kryhet në Nikolicë dhe në rrugën turistike Arrzë-Nikolicë, nëpërmjet luginës së lumit të Devollit."

Zhvillimi i turizmit të aventurës dhe natyrës shihet si një nga drejtimet kryesore për të tërhequr më shumë vizitorë në këtë zonë, duke shfrytëzuar peizazhet natyrore dhe veçantitë e terrenit.

"Sinica dhe Devolli i Sipërm pikësynimin e tyre e kanë zhvillimin e turizmit natyror, lëvizjen në natyrë, ecjen, por edhe sportet ekstreme, pasi në këtë pjesë do të ndërtohet zipline-i dhe kampi i rezistencës, ku të apasionuarit pas këtyre sporteve do të kenë një pikë ose një checkpoint për ta vizituar."

Një prej perlave natyrore të Devollit të Sipërm është Ujëvara e Valës së Madhe në Sinicë, një destinacion që çdo vit tërheq gjithnjë e më shumë vizitorë për bukurinë e rrallë të peizazhit dhe natyrën e paprekur. E rrethuar nga gjelbërimi dhe pjesë e rrjetit ujor të lumit Devoll, kjo ujëvarë është kthyer në një nga simbolet turistike të zonës dhe një pikë e rëndësishme referimi për zhvillimin e turizmit natyror.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

"Ujëvara e Valës së Madhe të Sinicës është një nga atraksionet turistike natyrore më të vizituara në Devollin e Sipërm. Është pjesë integrale e lumit Devoll, një nga degët e lumit Devoll, dhe është një nga monumentet natyrore më të vizituara në Devollin e Sipërm. Duke qenë pothuajse ujëvara e vetme në rrethin e Devollit, është atraksioni më i vizitueshëm në Devoll. Por Sinica, Qyteza, Nikolica dhe Arrza janë katër fshatrat e Devollit të Sipërm të cilat janë dhe pjesë e paketës ‘100 Fshatrat’ turistike të Shqipërisë dhe gjithmonë është atraksioni më i vizituar."

Pas bukurive natyrore të Sinicës dhe atraksioneve që ofron Devolli i Sipërm, udhëtimi ynë vijon drejt Qytezës, një prej fshatrave më të veçanta të kësaj zone. Një vend ku historia, kultura dhe tradita janë ruajtur ndër breza, por që sot po merr një tjetër dimension përmes zhvillimit të turizmit dhe investimeve të reja.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

Qyteza nuk është vetëm një pikë me vlera natyrore, por edhe një vatër e rëndësishme e dijes dhe arsimit në Shqipëri, nga ku kanë dalë figura të shumta që kanë dhënë kontribut në fusha të ndryshme. I pozicionuar në një zonë me peizazhe të rralla malore dhe me një arkitekturë karakteristike prej guri, ky fshat vijon të ruajë identitetin e tij të veçantë.

Emri i Qytezës lidhet me historinë e njerëzve të saj të arsimuar, me mësuesit dhe intelektualët që kanë lënë gjurmë në shumë treva të vendit, por edhe me figura të njohura të artit që e kanë origjinën nga kjo zonë.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

"Qyteza është nga fshatrat më të bukur të Devollit të Sipërm. Ndryshe quhet fshati i intelektualëve të Shqipërisë, fshati i një plejade me mësues, të cilët kanë dhënë kontributin e tyre në mësimdhënie në të gjithë Republikën e Shqipërisë. Por, është edhe fshati i prejardhjes së shumë artistëve si vendas, por edhe në arenën ndërkombëtare, ku ndër këta do të përmendim edhe vëllezërit Belushi, të cilët rrënjët e tyre i kanë te ky fshat. Dhe patjetër që ata e kanë vizituar më shumë se një herë këtë fshat dhe e kanë në vëmendjen e tyre."

Vëmendja ndaj kësaj zone është shoqëruar edhe me investime konkrete për përmirësimin e infrastrukturës dhe krijimin e kushteve më të mira për banorët dhe vizitorët. Ndërhyrjet kanë synuar jo vetëm lehtësimin e aksesit drejt fshatit, por edhe ruajtjen e karakterit tradicional të tij, duke respektuar mënyrën e veçantë të ndërtimit që e dallon gjithë Devollin e Sipërm.

"Bashkia dhe qeveria shqiptare, nëpërmjet Fondit Shqiptar të Zhvillimit, kanë ndërhyrë në infrastrukturën e brendshme, por edhe atë lidhëse me rrugën nacionale Miras-Arrzë, dhe ka bërë të mundur rregullimin e infrastrukturës së këtij fshati. Çdo gjë në fshat ka pësuar ndërhyrje, si nga ana arkitekturore, por edhe nga ana infrastrukturore. Tipike për të gjitha fshatrat e Devollit është ndërtimi me gurë dhe nuk besoj se kjo zonë do të pranojë lloje të tjera ndërtimesh."

Qyteza po shndërrohet gradualisht në një destinacion të kërkuar për turizmin natyror dhe atë familjar.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

Përveç banorëve që rikthehen në vendlindje, gjithnjë e më shumë vizitorë po zgjedhin këtë fshat për qetësinë, natyrën dhe atmosferën tradicionale që ofron gjatë gjithë vitit. Çdo stinë sjell një pamje të ndryshme të kësaj zone, duke e bërë Qytezën një pikë tërheqëse për ata që kërkojnë një eksperiencë larg zhurmës së qyteteve.

"Banorët në Qytezë janë banorë të cilët ose janë larguar dhe rikthehen në fshat, por më tepër ky fshat është i apasionuar pas turizmit, sidomos pas turizmit natyror. Kemi shumë vizitorë, jo vetëm qytetarë të larguar, por edhe të tjerë të cilët dëshirojnë të ndërtojnë këtu shtëpitë e veta për ditët e pushimeve të tyre. Jo, vizitorët janë pothuajse gjatë gjithë vitit, janë gjithëvjetorë, dhe besoj që kjo e bën atë më tërheqës, pasi çdo stinë ka të veçantën e vet në këtë fshat. Është një nga fshatrat më çlodhëse të Shqipërisë."

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

Nga Qyteza, udhëtimi ynë në Devollin e Sipërm vijon drejt Menkulasit, një tjetër fshat me një histori të pasur kulturore dhe një emër të lidhur ngushtë me një prej figurave më të mëdha të letërsisë shqiptare, Dritëro Agollin.

I njohur si vendlindja e poetit dhe shkrimtarit të madh, Menkulasi mbart një trashëgimi të rëndësishme jo vetëm për Devollin, por për të gjithë kulturën shqiptare.

Veprat e Dritëro Agollit e kanë bërë të njohur këtë zonë në mbarë vendin, duke sjellë në letër jetën, traditat dhe karakterin e njerëzve të Devollit. Sot, përmes muzeut që po ndërtohet në vendlindjen e tij, synohet që kjo trashëgimi të ruhet dhe të kthehet në një pikë të rëndësishme vizitimi për turistët dhe admiruesit e veprës së tij.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

"Menkulasi identifikohet me emrin e Dritëro Agollit, por jo vetëm Menkulasi, edhe Devolli njihet dhe është bërë i njohur nëpërmjet veprave letrare artistike të Dritëro Agollit. Ama, jo vetëm si shkrimtar, por edhe si politikan i njohur i Devollit. Ishte një premtim i kahershëm i pothuajse të gjithë paraardhësve të mi. Fatmirësisht u bë i mundur ndërtimi, jemi në fazën përfundimtare të ndërtimit të muzeut dhe ngeli vetëm për muzealizimin e tij, i cili shpresoj të mbarojë në datën 13 tetor me rastin e ditëlindjes së poetit të madh."

Ndërtimi i këtij muzeu shihet si një investim në ruajtjen e kujtesës dhe promovimin e vlerave kulturore të zonës. Data e përfundimit të tij lidhet me një moment simbolik për Menkulasin dhe Devollin, duke e kthyer përvjetorin e lindjes së Dritëro Agollit në një ngjarje të rëndësishme për komunitetin.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

"Punimet kanë filluar vitin e kaluar, objektivi ishte që 13 tetori i këtij viti të na gjente me muzeun e ngritur, pasi është edhe përvjetori i lindjes së tij. Është një përvjetor jubilar dhe është diçka e veçantë për Menkulasin, por edhe për Devollin."

Përveç muzeut kushtuar Dritëro Agollit, në fokus është edhe një tjetër simbol i identitetit devollit, që lidhet me traditën dhe kulturën popullore të kësaj treve.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

Vallja Devolliçe, një nga elementët më të njohur të trashëgimisë shpirtërore, po synohet të marrë një vlerësim të veçantë përmes një monumenti dedikuar asaj.

"Ne jemi në fazën e parë të konkursit për ngritjen e përmendores së poetit të madh, por jo vetëm të poetit, por dhe përmendoren e Valles Devolliçe, pasi ne i kemi dy ikona të cilat na identifikohen: poetin dhe shkrimtarin e madh Dritëro Agolli, dhe Vallen Devolliçe, e cila është aplikuar edhe për pjesë të UNESCO-s, si vlerë e shtuar dhe e mbrojtur."

Vallja Devolliçe mbetet një nga shenjat më të forta të identitetit kulturor të kësaj zone. E trashëguar ndër breza, ajo vazhdon të praktikohet nga grupet artistike dhe të ruajë lidhjen mes brezave të rinj dhe traditave të vjetra të Devollit.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

"Duke qenë vallja tradicionale e zonës, ajo është simbol i Devollit dhe jo vetëm te të rinjtë, por në të gjithë brezat i përkushtohet një vëmendje e veçantë. Kemi disa grupe artistike, të cilat e praktikojnë mësimin e Valles Devolliçe dhe besoj se ia kemi arritur qëllimit që atë ta trashëgojmë brez pas brezi."

Pas pasurive kulturore dhe historike të Menkulasit, udhëtimi ynë në Devoll vijon drejt një prej pikave më të rëndësishme arkeologjike të kësaj zone, Shpellës së Trenit. Një vend që mbart dëshmi të hershme të jetës njerëzore, me një histori që nis mijëra vite më parë dhe që e rendit këtë territor mes zonave më të rëndësishme prehistorike në rajon.

E vendosur pranë liqenit të Prespës së Vogël, Shpella e Trenit përfaqëson një pasuri të rrallë arkeologjike, por njëkohësisht edhe një pikë me potencial të madh për zhvillimin e turizmit historik e natyror. Kjo zonë dëshmon lidhjen e hershme të njeriut me territorin dhe ruan ende gjurmë që tregojnë rëndësinë e saj ndër shekuj.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

"Shpella e Trenit është një zbulim arkeologjik ose vendbanim prehistorik nga më të vjetrit në rajonin e Ballkanit, madje edhe të Europës. I përket viteve 6000 para Krishtit dhe është quajtur vendbanim i tillë që rreth viteve 1952 me zbulimet e dy arkeologëve të mirënjohur, ndër të cilët Hasan Ceka dhe një kolegu i tij, të cilët shkruan në veprat arkeologjike edhe vendet e banuara prehistorike të zonës."

Përveç rëndësisë arkeologjike, Shpella e Trenit është edhe një ekosistem natyror i veçantë, ku prej vitesh jetojnë koloni të lakuriqëve të natës. Por pasuria e kësaj zone nuk kufizohet vetëm te shpella, pasi gjithë territori i Prespës së Vogël mbart dëshmi të shumta historike dhe arkeologjike.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

"Është banimi i një kolonie të madhe lakuriqësh nate, por tani në këto momente ne nuk mund t'i vërejmë ata sepse është e pamundur në kushtet në të cilat ne jemi. Por jo vetëm Shpella e Trenit, por gjithë zona e Prespës së Vogël është një nga zonat me zbulime arkeologjike nga më të mëdhatë në Devoll. Është vend burimi arkeologjik për disa kala. Në këto përmendim Kalanë e Trajanit, Kalanë e Shuecit, Kalanë e Mukut. Por pak më tutje, në Spile janë edhe shkrimet e vjetra. Disa i ngatërrojnë duke thënë se shkrimet e vjetra ndodhen në Shpellën e Trenit, por ato nuk ndodhen këtu, ndodhen pak më tutje, në Grykën e Spiles, që thonë është një shpellë tjetër, dhe aty janë edhe shkrimet e vjetra, ose pikturat e vjetra murale, të cilat janë prehistorike."

Trashëgimia arkeologjike e kësaj zone shihet si një mundësi e rëndësishme për të zhvilluar një formë të re turizmi, atë të eksplorimit historik dhe kulturor.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

Përveç vizitorëve vendas, synohet që këto destinacione të përfshihen edhe në itinerare ndërkombëtare, duke lidhur natyrën, historinë dhe kulturën e zonës së Prespës.

"Kjo zonë është pjesë e sajteve arkeologjike dhe të apasionuarve pas turizmit arkeologjik. Por së shpejti ne do të bëjmë edhe guidën e Prespës, ‘Prespa Off-Roads’, në bashkëpunim me shoqatën ‘Prespa Off-Road’ të shtetit grek, të cilët do të bëjnë një guidë turistike dhe udhëtimi nga pjesa e Prespës greke, pasi ne këtu jemi në pjesën ndarëse midis kufirit grek dhe shqiptar. Do të vijnë në Prespën shqiptare dhe aktualisht këtu ku jemi ne dhe pastaj do të vazhdojnë në Pustec dhe destinacioni i fundit do të jetë Korça dhe kthimi mbrapsht. Besojmë që ky të jetë viti i parë për t'u kthyer në një itinerar të përvitshëm, pasi do të na bëjë më të njohur në arenën ndërkombëtare si organizatorë të një eventi kaq të rëndësishëm."

Pas udhëtimit nëpër fshatrat karakteristike të Devollit të Sipërm, ndalesa e fundit e kësaj specialeje është në Bilisht, pranë Stacionit Turistik të Devollit, një pikë e krijuar për të orientuar dhe informuar vizitorët që zgjedhin këtë zonë si destinacion.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

Ky infopoint turistik shërben si një portë hyrëse drejt atraksioneve të shumta të bashkisë, duke prezantuar historinë, natyrën, traditat dhe mundësitë që ofron Devolli për turistët vendas dhe të huaj. I vendosur në një pikë strategjike, Stacioni Turistik synon të jetë kontakti i parë i vizitorëve me zonën, duke i udhëzuar ata drejt destinacioneve më të rëndësishme, nga fshatrat malore dhe monumentet natyrore, te zonat me vlera historike dhe kulturore.

"The Devoll Tourist Station, or the Devoll tourism infopoint, was built at the initiative of the Devoll Municipality to inform visitors to Bilisht, or those who wish to go to the rural areas of the municipality, about the attractions, opportunities or centers they can visit. There are always employees at the tourist station who orient visitors. There are various leaflets, there are guides that they will follow in Devoll, but also folklore materials, or various materials from the Devoll Municipality."

Through this service, it is intended that visitors have more complete information about what they can explore in Devoll, transforming their stay into a richer tourist experience. The geographical position of this municipality, on the border with Greece and as one of the land entry points to the European Union, creates new opportunities for increasing the number of foreign tourists.

In the "heart" of Devoll with Mayor Duro/ History, nature and tourism

"We are a crossing point, and we will inevitably become a destination for foreign tourists, as the entry point to European Union countries, by land, is the Devoll Municipality. So we have visitors not only from the neighboring country of Greece, since as we said we will soon have the 'Prespa Off Roads' guide, but also from various European Union countries."

Devoll remains one of those areas where nature, history and tradition come together to create a destination of rare value. From the characteristic villages of Upper Devoll, with their stone architecture and the hospitality of their inhabitants, to the natural monuments, archaeological treasures and cultural heritage, this region proves that it has much to offer every visitor.

Investments in infrastructure, the promotion of natural tourism and the creation of new guides aim to place Devolli in an increasingly important position on the tourist map of the country and the region.

A trip to Devoll is not just a visit to an area with beautiful landscapes, but an experience that connects you with the history, people, traditions and values ??that this region has preserved for generations. From CNA TV, this was our journey to the heart of Devoll, an area that every season has a new story to tell./ CNA