Depozita të mëdha lëndësh të para në Evropë nuk shfrytëzohen

24 Qershor 2026, 22:00, Kosova & Bota CNA

Depozita të mëdha lëndësh të para në Evropë

Deri kohët e fundit, hyrja në minierën Trojarova ishte e hapur. Tuneli i braktisur ishte një destinacion shumë i popullarizuar turistik në Karpatet e Vogla. Ky varg kodrash të mbuluara me pyje ndodhet vetëm disa kilometra në verilindje të kryeqytetit sllovak, Bratislavës. Por prej disa muajsh, zona është rrethuar.

Kompania kanadeze e minierave Military Metals dëshiron të nxjerrë ar dhe, mbi të gjitha, antimon këtu. Ky gjysmëmetal i bardhë me shkëlqim argjendi është shumë i rrallë, por me rëndësi thelbësore për prodhimin e baterive, gjysmëpërçuesve dhe armëve. Ai nevojitet, për shembull, për të forcuar municionin, për armë precize ose për kamera termike.

Pas sondazheve testuese, Military Metals në prill foli për depozitën më të madhe të antimonit në të gjithë BE-në. Flitet për 67.000 tonë ose deri në një të tretën e konsumit vjetor të antimonit të BE-së. "Vitin e kaluar, çmimi i antimonit u rrit me 200 për qind. Kjo do të thotë që vlera e antimonit është rreth dy miliardë dollarë amerikanë," shpjegon Martin Lendik, kryebashkiaku i komunës fqinje të Pernekut.

Miniera e antimonit Trojarova u eksplorua në vitet 1980, por u mbyll pas ndryshimeve politike të mes viteve 1990. Shumë njerëz në rajon shpresojnë që të mbetet kështu.

"Guri i nxjerrë duhet të thërrmohet. Antimoni dhe ari janë ata që tërheqin investitorët, por ata përmbajnë edhe merkur dhe arsenik – metale që mund të shkatërrojnë mjedisin tonë," thotë Roman Macs, kryebashkiaku i Pezinokut. Zona e mëparshme minerare vazhdon të përballet me ndikimet mjedisore të shekujve të nxjerrjes së arit, piritit dhe mineralit të hekurit. Tani i shtohen shqetësimet për ndotjen e mëtejshme të tokës dhe ujërave nëntokësore.

Karpatet e Vogla tërheqin vizitorë në dimër me pistat e tyre të skive dhe në verë me shtigjet e tyre të ecjes. Ky varg malor romantik është gjithashtu rajoni më i rëndësishëm i kultivimit të rrushit në Sllovaki. 3000 banorë nënshkruan një peticion dhe kryeqyteti i rrethit, Pezinok, ka ndërmarrë veprime ligjore.

Michal Lukac, zëdhënës i Pezinokut, shpjegon: "Ne kemi dyshime të bazuara se punimet e kërkimit nuk janë kryer në shkallën e treguar. Prandaj, kemi depozituar ankesa në Prokurorinë e Përgjithshme. Ne kërkojmë pezullimin e punimeve dhe një hetim transparent." Pak vëmendje u kushtohet ish-minatorëve, të cilët bëjnë publicitet me krijimin e vendeve të reja të punës.

Sllovakia e përfshiu projektin e antimonit dy vjet më parë në listën e saj të lëndëve të para kritike për eksplorim dhe njoftoi Komisionin Evropian. Në qershor, Military Metals kishte planifikuar të nisë një studim fizibiliteti.

Por tani ministri i Mjedisit, Tomas Taraba, i është dorëzuar presionit publik dhe ka tërhequr papritmas licencën e eksplorimit nga kompania: "Unë vetë jam nga Pezinoku. Nuk kam asnjë interes që aty të nxirret antimon." Zyrtarisht, pretendohet se interesi publik duhet të mbrohet.

Kompania e antimonit po përgatit një ankim. Ajo konsideron se ndalimi i projektit është i pabazuar dhe i papajtueshëm me strategjinë e Bashkimit Evropian për lëndët e para.

BE dëshiron të bëhet më e pavarur nga vende si Kina dhe Rusia. Kina kontrollon mbi 70% të prodhimit të antimonit dhe ka kufizuar eksportet prej dy vjetësh. Që atëherë, çmimet janë rritur ndjeshëm. Megjithatë, sipas Military Metals, pavendosmëria e Sllovakisë po dëmton reputacionin e vendit si destinacion investimesh, si dhe besueshmërinë e Evropës.

Ministria e Ekonomisë së Sllovakisë aktualisht po planifikon të përshpejtojë nxjerrjen e lëndëve të para dhe të thjeshtojë procedurat. Megjithatë, Ministria e Mjedisit kontrollohet nga një parti e vogël e krahut të djathtë që mbështet një politikë shkatërruese dhe, për më tepër, është në kundërshtim me ministrin e saj.

Ekziston edhe një depozitë tjetër e madhe antimon në Sllovaki, në juglindje të vendit. Kjo është gjithashtu një zonë ish-minierash me probleme të hershme mjedisore dhe shqetësime të reja. Kjo e bën edhe më të rëndësishme që palët e përfshira të bëjnë një punë më të mirë në rritjen e ndërgjegjësimit, kërkojnë gjeologë të tillë si Peter Kodera nga Universiteti Comenius në Bratislavë.

Ai e konsideron ndalimin e punimeve të kërkimit një masë të pamenduar mirë: "Kërkimi nuk është sinonim i nxjerrjes. Njohja e burimeve të veta minerale duhet të jetë prioritet për një vend." Veçanërisht kur bëhet fjalë për një lëndë të parë për të cilin bota padyshim ka nevojë./DW