E fundit!

10:46 TODAY

Erion Veliaj's scenarios in the protest for Zvërnec

A protest whose slogan is "Zvërnec", but if you remove the...

The dream that burst like a soap bubble

2025-08-28 21:33:00, Kulturë Ilir Ikonomi

In January 1914, when Prince Vidi was preparing to come to Durrës as the chosen one of the great powers to govern the Principality of Albania, the newspaper Il Piccolo of Trieste interviewed Faik Konica, a well-known voice in Albanian intellectual circles.

During the fall of 1913, Konica had helped Esat Pasha Toptan in Durrës create a parallel government to that of Ismail Qemali in Vlora. Konica spoke out against Ismail Qemali, who he claimed had given Ioannina to the Greeks, although he did not provide any concrete evidence.

Under pressure from the powers, both Ismail and Esat resigned in early 1914. Albania was preparing to open a new chapter with the German Prince Wied.
The prince arrived in Albania on March 7, 1914 and was expected to rule for many years. But this chapter lasted only six months and the country would fall back into anarchy. As you will see, Konica's optimistic predictions in this interview turned out to be a soap bubble.

As a state, Albania has been constantly fragile and has known anarchy from time to time. The explanations are different: Some look for the cause in foreigners, others point the finger at us as Albanians, at the little respect we have for institutions, at a government that cannot resist corruption, nepotism and arrogance.

I am publishing the Il Piccolo interview, published in the issue dated January 23, 1914, translated, with some abbreviations.

THE PRESENT AND FUTURE OF ALBANIA
By Mario Alberti
Predeal-Aral

In the dining car of the regular Bucharest-Budapest train, I see a gentleman sitting at one of the tables. He has the appearance of an English gentleman and looks very much like Faik Konica, who, as a representative of the Albanian colonies in America, chaired the first congress of Albanians, which was held last year in Trieste. The resemblance is great, only the man next to me seems fatter to me.

I gather my courage and address him loudly: “Good evening, Faik Bey!” He turns and looks at me with obvious surprise. There is no doubt; it is Faik Konica who travels without being noticed at all. I approach him and we start talking. I tell him that he seems healthier than he used to be.

"It's the climate of Albania that makes you healthy," he answers. Look at Dervish Hima, for example, with his prophetic face. He too has gained weight in Albania and now weighs 110 kilograms.

-Can I ask you where you are going and where you come from?

-From Bucharest to Berlin. I travel for pleasure.

-Your travels have always been for fun. How is it possible that you see politics as entertainment?
-No, no. Really, I don't have a mission to accomplish, nor a goal I want to achieve.

-Oh, leave them! Tell me the truth: What are you preparing ?

-Mirë atëherë, po jua them. Do të rri vetëm një ditë në Berlin për një punë. Pastaj do të shkoj në Trieste. Atje do të mblidhen përfaqësuesit e shqiptarëve jashtë vendit, për t’u nisur të gjithë bashkë në Shqipëri, ku do t’i shprehin nderimet Princ Vidit. Këto do të jenë përshëndetjet dhe urimet e Shqipërisë brenda dhe jashtë kufijve politikë, ndaj Princit, i cili do të hapë siparin e një epoke të re në historinë shqiptare.

-Pra, Princ Vidi do të pritet mirë?

-Sigurisht. Populli shqiptar është i lodhur dhe dëshiron paqen. Ata shpresojnë që sovrani i ri të vendosë rendin dhe qetësinë, prandaj po e presin me padurim. Sidomos princesha gëzon simpati të madhe në popull. Thuhet se ajo është plot energji, inteligjente dhe aktive. Këto janë cilësi që populli shqiptar i vlerëson shumë. E kam njohur Princin dhe më ka lënë përshtypjet më të mira. Por, për të patur sukses, ai duhet t’i kushtojë vemendje edhe paraqitjes. Duhet të rrethohet nga luksi dhe madhështia; të dalë në rrugë me karrocë elegante të tërhequr nga gjashtë kuaj dhe i shoqëruar nga ushtarë me parzmore e nga një truproje e fuqishme. Përndryshe do të humbasë prestigjin. Populli shqiptar e dëshiron praninë mbretërore në të gjithë dimensionin dhe fuqinë e saj.

Për fat të keq, qeveria shqiptare nuk mund të caktojë më shumë se 300 mijë franga për këtë qëllim dhe këto janë pak. Duka i Monpensierit ishte shumë i pasur nga familja, ndërsa Vidi jo, prandaj ai nuk mund të ketë një oborr aq të madh. Pallati i Princit do të jetë mjaft i bukur. Ai është kryesisht vepër e artistëve triestinë.
Megjithatë, Durrësi do të jetë kryeqytet vetëm përkohësisht. Se cili do të jetë kryeqyteti përfundimtar, kjo është vështirë të thuhet, sepse lufta mes qyteteve për të marrë këtë status është mjaft e ashpër. Mendoj se gjëja më e mirë do të ishte që kryeqyteti të ndërtohej nga e para, si në Amerikë. Kryeqyteti mund të ndërtohej në rajonin qendror të Shkumbinit, për shembull. Tokat atje i përkasin shtetit, pra nuk do të kushtonin asgjë. Edhe pozicioni gjeografik është i mrekullueshëm. Atje do të mund të ndërtoheshin pallatet për Princin dhe për qeverinë. Pastaj mund të ecej drejt dhënies së tokave me konçesion një banke, e cila do t’ua shiste privatëve, për të favorizuar zhvillimin e kryeqytetit me ndërtime të reja. Pra, do të veprohej si në Amerikë, ku kryeqytetet e shteteve të ndryshme janë qendra rurale dhe jo qytete të mëdha biznesi.

-Besoni se Princ Vidi do të arrijë të qeverisë dhe të kapërcejë pengesat e ndryshme që has vendosja e një regjimi europian në Shqipëri?

-Besoj se po. Por padyshim, vitet e para do të jenë mjaft të vështira. Vështirësitë do të zgjasin të paktën dy vjet. Do të duhet të eliminohen pasojat e shumë e shumë viteve kryengritje, luftra dhe pushtime. Për të kapërcyer vështirësitë, Princit do t’i duhet të zgjedhë mes dy rrugëve: E para është rruga e forcës dhe kjo do të ishte më e pëlqyeshmja; e dyta është ajo e aftësisë ekuilibruese. Nëse Princi arrin të ngrejë një ushtri të vogël besnike, ai duhet të vazhdojë me të gjitha energjitë punën për krijimin e sistemeve qeverisëse europiane, duke shtypur me ashpërsi çdo revoltë dhe çdo intrigë.
Por nëse nuk zotëron forcën e nevojshme, atëherë ai do të mbetet pa një drejtim dhe do të përpiqet t’i kënaqë të gjithë, që askujt të mos i mbetet hatri. Kjo, natyrisht do të ishte e vështirë. Gjithsesi, do të duhet që vendi të çlirohet nga funksionarët e vjetër turq. Kundër tyre duhet luftuar pa mëshirë, sepse ata janë rreziku i vërtetë për ekzistencën e vendit. Princit pastaj do t’i duhet të luftojë personalisht atmosferën e sëmurë që mund të përhapet kundër tij dhe jo për faj të tij. Rumania ka bërë një propagandë të madhe në favor të Princ Vidit. Take Ionescu dërgoi emisarë të shumtë në Shqipëri për të bindur popullin ta pranonte Princin. Për ta bërë Princin të pëlqyeshëm, emisarët jepnin sigurime se ai do t’i sillte si dhuratë Shqipërisë rajonin e Pindit, me anë të ndërhyrjes së Mbretit Carol të Rumanisë pranë Greqisë. Mirëpo, pas vizitës së Take Ionescut në Greqi, Rumania e humbi fare interesin tek çështja e Pindit. Prandaj shqiptarët do të zhgënjehen dhe hidhërohen shumë kur të merret vesh se Pindi do t’u mbetet grekëve.
***
E pyeta se cilat janë problemet më të ngutshme për t’u zgjidhur.

-Do të duhet, - tha ai, - të krijohet një ushtri e mirë dhe të mendohet për organizimin financiar të shtetit.

-A do të mësohen shqiptarët të paguajnë taksa?

-Of course. Under the Turkish regime, many provinces paid very heavy taxes, and even had to pay the taxi drivers two or three times a year. The provinces that did not pay and that were the poorest should gradually be subject to the fiscal regime. So, there should not be the same fiscal system throughout the state. Taxes should be adjusted to the paying power of the different provinces and to their financial situation before the creation of the state. The financial balance will consist of 18 million francs, of which 16 million will be direct income and two million from loans. This will continue for about 10 years. After that, the deficit will disappear from the budget. Two million francs of the annual deficit will be used for public education. These figures do not include the interest on the 75 million franc loan that the powers plan to give to Albania, but it is possible that the income will be enough to pay the interest. In addition, there is the issue of the Ottoman public debt that Albania will have to bear. Logically, Albania has no obligation, because it received nothing from Turkey. But we must see what the great powers will say. Albania is a rich land. Only 25 percent of its resources are exploited. But the future in this regard does not seem difficult.

-In your opinion, what foreign policy should Albania pursue?

-To maintain good relations with Italy, Austria-Hungary and England. Even with Bulgaria it can be well understood. But it will be necessary to insist that Albania belongs to the Albanians and that there is no excessive interference from foreigners. This is the program of the Albanian nationalists.
Since in free Albania there are only 1 million Albanians, while 1,050,000 Albanians live in Greece and Serbia, the government must not allow any kind of machinations against neighboring states, so that, in the event that Serbia and Greece plot any provocation against Albania, the great powers can intervene immediately. In the future, when the Albanian army is strong, a more energetic foreign policy can be thought of.

-One more question and I'll let you go. Do you believe that religious differences can harm the development and functioning of the Albanian state?

-It is unthinkable. This is an idea spread by the Russian ambassador Izvolski and the Greek prime minister Venizelos, who in the French newspaper "Temps", which they have as their own, try to make people believe that there is no unified Albanian nation. The English Lord Hobhouse, a friend of Byron, in a book of memoirs and travels about Albania, wrote many decades ago that, among the countries under Turkish rule, the Albanians were the only ones who did not care at all about religious differences, but only about the national ties between them.