"Arterie për tregtinë globale të naftës"/ Çfarë është Ngushtica e Hormuzit dhe a rrezikon të mbyllet zyrtarisht nga Irani?

1 Mars 2026, 19:15, Kosova & Bota CNA

"Arterie për tregtinë globale të naftës"/

Lufta SHBA-Izrael kundër Iranit ka ndezur frikën se përshkallëzimi i agresionit ushtarak në Lindjen e Mesme mund t’i rrisë çmimet e naftës dhe të shkaktojë një rënie ekonomike globale.

SHBA-të filluan operacione të mëdha luftarake në Iran të shtunën në mëngjes, menjëherë pasi Izraeli nisi një sulm kundër Teheranit. Brenda pak orësh nga sulmet SHBA-Izrael, Garda Revolucionare e Iranit u raportua se paralajmëroi anijet cisternë në ngushticën e Hormuzit se asnjë anije nuk do të lejohej të kalonte nëpër rrugën më kritike të tregtisë së naftës në botë.

Irani nuk e ka konfirmuar zyrtarisht bllokimin e rrugës së ngushtë ujore, gjë që do të ishte një përshkallëzim i paprecedentë në rajon, por anijet duket se po e shmangin ngushticën pas një sulmi ndaj një anijeje pranë Omanit. Të paktën 150 anije cisternë që transportonin gaz natyror të papërpunuar, të lëngshëm dhe produkte nafte kishin hedhur spirancën në ujërat e hapura përgjatë Gjirit, përtej ngushticës, të dielën, raportoi Reuters.

Nëse ndalesa vazhdon, kjo mund të bllokojë deri në 15 milionë fuçi naftë të papërpunuar në ditë që të arrijnë në destinacionet e tyre.

Në skenarin më të keq të mundshëm, ekspertët kanë thënë se çmimet e tregut të naftës mund të rriten nga rreth 67 dollarë për fuçi të premten në mbrëmje në 100 dollarë. Kjo do të sillte probleme për shumë ekonomi të zhvilluara, përfshirë SHBA-në, të cilat kanë luftuar për të anashkaluar ndikimin e inflacionit në rritje dhe produktivitet. Gjithashtu kjo situatë i ka lënë familjet përballë një krize të kostos së jetesës.

Sa naftë ka Irani?

Irani është vendi i katërt më i madh në botë për nga rezervat e provuara të naftës, me deri në 170 miliardë fuçi naftë, ose rreth 9% të të gjithë naftës bruto globale. Ai radhitet pas Venezuelës, Arabisë Saudite dhe Kanadasë, si vendi më i madh për nga rezervat vendase të naftës.

Është prodhuesi i katërt më i madh i naftës në OPEC dhe një nga eksportuesit më të mëdhenj të naftës bruto në botë. Gjithashtu ka rezervat e dyta më të mëdha të provuara të gazit në botë, me rreth një të gjashtën e gazit global.

Dekada të tëra trazirash politike, lufte dhe sanksionesh e ulën prodhimin e saj të papërpunuar nga një kulm në vitin 1974 prej rreth 6 milionë fuçi naftë në ditë në rreth 3.5 milionë fuçi. Në muajt e fundit, prodhimi i saj ka arritur nivele historike, pavarësisht sanksioneve të SHBA-së dhe bombardimeve izraelite, për shkak të lidhjeve të ngushta me Kinën. Pekini importon rreth 90% të naftës së papërpunuar të Iranit, e cila është subjekt i sanksioneve ndërkombëtare.

Edhe pse eksportet e naftës bruto të Iranit përbëjnë rreth 3-4% të tregut global, rëndësia e tij për tregjet globale të naftës shtrihet përtej prodhimit të vet, sipas ekspertëve.

Pse është kaq e rëndësishme Ngushtica e Hormuzit?

Ngushtica e Hormuzit është një nga arteriet më të rëndësishme për tregtinë globale. Rreth 20% e të gjitha furnizimeve me naftë dhe rreth 20% e cisternave të gazit në det kalojnë nëpër të.

Ngushtica shtrihet midis Omanit dhe Iranit. Ajo lidh Gjirin në veri me Gjirin e Omanit në jug dhe Detin Arabik përtej tij. Është 20 milje (33 km) e gjerë në pikën e saj më të ngushtë, me korridoret e transportit detar vetëm 2 milje (3 km) të gjera në të dyja drejtimet.

Kjo vendndodhje e bën atë një pikë kyçe për furnizimet e naftës nga vendet e OPEC-ut tek klientët në Azi. Mundësitë për të anashkaluar ngushticën janë

A do ta mbyllë zyrtarisht Irani ngushticën?

Për vite me radhë, Teherani ka paralajmëruar se mund ta mbyllë ngushticën në shenjë hakmarrjeje ndaj çdo agresioni ushtarak, por nuk ka ndërmarrë një bllokim të zgjatur të rrugës tregtare.

Me anijet cisternë të ankoruara dhe ekuipazhin që pret jashtë ngushticës për të parë se si do të zhvillohen ngjarjet, ndikimi në tregti tashmë po ndihet, ndonëse nuk ka një njoftim zyrtar nga autoritetet iraniane për mbylljen totale.

Anijet cisterna në pritje përfshijnë një anije të marrë me qira nga Centrica, pronarja e British Gas, që përmbante një ngarkesë gazi natyror të lëngshëm (LNG) nga Katari, në tregun spot. Destinacioni i anijes nuk është i sigurt, megjithëse mund të ketë qenë duke udhëtuar për në Azi. Një anije nigeriane që duhej të mbërrinte në Katar më 5 mars përpara se të importonte LNG në Evropë, e ndërpreu udhëtimin përpara se të mbërrinte në ngushticë.

Tamsin Hunt, një analist i lartë në S-RM, një konsulencë globale për inteligjencën dhe sigurinë kibernetike, tha: “Mbyllja e plotë e ngushticës do të ishte shkatërruese për ekonominë e vetë Iranit, pasi do të thoshte ndalimin e të gjitha eksporteve të naftës dhe mallrave të tjera. Irani ka të ngjarë ta mbyllë ngushticën vetëm si mjetin e fundit nëse regjimi ndien se mbijetesa e tij thelbësore është nën kërcënim.”

Një mbyllje e plotë e ngushticës nuk është taktika e vetme në dispozicion të Iranit.

“Anijet mund të përballen me bllokim të mundshëm të sinjalit, ndalime të anijeve dhe ekuipazhit, të shtëna paralajmëruese dhe mina detare që do ta bllokonin pjesërisht ngushticën. Edhe ndërprerjet e vogla do të kishin një ndikim të madh në sektorin global të naftës, me vonesa, devijime dhe rritje të kostove të sigurimeve dhe transportit të mallrave që ka të ngjarë të rrisin çmimet globale”, tha Hunt

Çfarë do të thotë sulmi amerikan për tregjet globale të naftës?

Përpara sulmeve, vëzhguesit e tregut të naftës kishin pritur që skenarët që përfshinin veprime të kufizuara ushtarake do t’i shtonin çmimit global të naftës rreth 10 dollarë për fuçi.

Tregjet financiare tani presin një rritje prej 9% të çmimit të naftës së papërpunuar Brent në 73 dollarë për fuçi vetëm të hënën.

Rystad Energy ka thënë se çmimi mund të rritet deri në 20 dollarë në fillim të javës, në rreth 90 dollarë për fuçi, përveç nëse ka një ulje të shpejtë të tensioneve të dielën përpara se tregu i kontratave të ardhshme të naftës në Nju Jork të rifillojë tregtimin në orën 23:00 sipas kohës së Mbretërisë së Bashkuar. Çmimi pritet të rritet pavarësisht se vendet e OPEC-ut dhe vendet e tjera prodhuese të naftës si Rusia ranë dakord për një rritje më të madhe se sa ishte planifikuar të prodhimit kur u takuan të dielën për të kundërshtuar efektet e konfliktit.

Një ndërprerje e zgjatur e Ngushticës së Hormuzit mund t’i rriste çmimet e naftës mbi 100 dollarë për fuçi, thanë analistët. Edhe në skenarin e një fushate të shkurtër dhe të synuar amerikane, tha Hunt, çdo sulm ndaj linjave të prodhimit dhe furnizimit të naftës së Iranit do të prishte flukset drejt partnerit të tij kryesor tregtar, Kinës, duke nxitur rritjen e çmimeve në nivel global, ndërsa Kina konkurronte në tregun global për të zëvendësuar humbjet e saj nga burime të tjera. /Marrë nga The Guardian.