Alarm i kuq/ Kriza e vendeve të punës në teknologji është reale

10 Maj 2026, 08:18, Ekonomi CNA

Mos fajësoni IA-në, të paktën ende jo. Pse kompanitë e teknologjisë po largojnë punonjës, sipas 'The Economist'.

Kompanitë amerikane të teknologjisë janë të përfshira në valë pushimesh nga puna. Oracle, një kompani që synon të zgjerohet në teknologjinë cloud, sapo ka larguar mijëra punonjës.

Block, një emër i njohur në pagesat digjitale, po shkurton më shumë se 4,000 vende pune, gati gjysmën e fuqisë së saj punëtore.

Amazon dhe Meta po tkurren. Nga viti 2022 deri në 2025, këto firma të teknologjisë dhe pesë gjigantë të tjerë të kësaj fushe pothuajse nuk e rritën fare numrin e të punësuarve.

Punësimi total, si në teknologji ashtu edhe jashtë saj, në San Francisko, kryeqyteti botëror i teknologjisë, ka rënë me 3% që nga fillimi i vitit 2023.

Sipas mënyrës si e paraqesin drejtuesit, kjo nuk ndodh sepse industria është në vështirësi. Përkundrazi, kjo ndodh sepse sektori ndodhet në mesin e një bumi brezash, falë Inteligjencës Artificiale (IA).

Mbështetësit e saj argumentojnë se IA po bëhet shumë e aftë, shumë shpejt, pikërisht në llojin e punës që kryejnë shumë punonjës të teknologjisë, madje në një mënyrë të frikshme, siç tregon modeli më i fundit i Anthropic. Njerëzit po bëhen të tepërt.

Frika për një apokalips të vendeve të punës në teknologji nga IA është përhapur përtej Silicon Valley. Në Amerikë, pesha e teknologjisë në punësimin e përgjithshëm ka rënë nga kulmi prej 2.5% në fund të vitit 2022 në 2.3% sot.

Më shumë se 500 mijë vende pune në teknologji “mungojnë”, krahasuar me trendet e mëparshme. Disa nënindustri janë tkurrur më shpejt. “Portalet e kërkimit në internet dhe të gjitha shërbimet e tjera të informacionit” punësojnë 7% më pak njerëz sesa në dhjetor 2022.

Të ardhurat e larta, shumë prej tyre njerëz të teknologjisë, mendojnë se do të vijë më shumë përçarje. 10% më e pasur shqetësohet më shumë se kurrë për vendet e punës.

Ne kemi mbledhur të dhëna të krahasueshme për punësimin në teknologji në Amerikë, Australi, Britani, Kanada, Francë, Japoni dhe Norvegji. Këto përfshijnë kompani në zhvillimin e softuerëve, programim dhe kompjuterizim cloud.

Punësimi në teknologji u rrit ndjeshëm në vitet para 2022. Në nëntor të atij viti, OpenAI publikoi ChatGPT për publikun, duke sjellë epokën e IA-së. Që atëherë, pesha e teknologjisë në punësimin e përgjithshëm ka ngecur ose ka rënë. Me siguri kjo nuk është rastësi?

Mund të jetë. Për ekonomistët që studiojnë ndikimin e IA-së në tregun e punës, hedhja në treg i ChatGPT është një pikënisje e përshtatshme. Por është gjithashtu çorientues.

Mjetet e para të IA-së ishin primitive.

Vetëm që nga publikimi nga Anthropic, në shkurt 2025, i Claude Code, një asistent IA, është bërë sadopak e besueshme ideja që një mjet IA mund të zëvendësojë një inxhinier softueri.

Deri në muajt e fundit, kur Claude Code ka pushtuar firmat e teknologjisë, çdo ngadalësim i rekrutimit vështirë se mund t’i atribuohej shumë IA-së.

Entuziastët e IA-së, të ngazëllyer nga këto mjete, e mbivlerësojnë edhe popullaritetin e tyre dhe, si rrjedhojë, efektet e tyre makroekonomike. Byroja e Regjistrimit të Popullsisë në Amerikë vlerëson se vetëm rreth 25% e firmave në zonën e San Franciskos e përdorin IA-në rregullisht si pjesë të operacioneve të përditshme.

Në të gjithë Amerikën, përdorimi është shumë më i ulët. Dhe përdorimi nuk do të thotë domosdoshmërisht zhvendosje e vendeve të punës.

Një vrojtim i fundit i firmave në Amerikë, Australi, Britani dhe Gjermani, nga Ivan Yotzov i Bankës së Anglisë dhe kolegët e tij, zbulon se gjatë tre viteve të fundit, IA ka pasur zero ndikim mbi punësimin.

Historia është një tjetër arsye për t’u ndalur. Mund të mendoni se, teksa ekonomitë bëhen më të varura nga teknologjia, rritja e peshës së teknologjisë në punësimin total është një ligj i hekurt i natyrës. Megjithatë, gjatë pjesës më të madhe të viteve 2000, kjo peshë në Amerikë, Australi, Britani dhe Kanada pothuajse nuk lëvizi.

Madje edhe në vitet 2006-07, kur bota e pasur po frynte një flluskë financiare, punësimi në teknologji ishte i dobët. IA nuk kishte faj.

Atëherë, ajo që pengoi rritjen e punësimit ishte shpërthimi i flluskës dotcom në vitin 2000. Pas asaj plasjeje spektakolare, shumë firma të teknologjisë gradualisht mbetën pa para dhe u detyruan të mbylleshin.

Por nga mesi i dekadës kishin hyrë në lojë edhe faktorë të tjerë. Për të kursyer para, kompanitë zhvendosën më shumë detyra te kompanitë e Teknologjisë së Informacionit (TI), si Tata Consultancy Services dhe Infosys të Indisë.

Po ashtu, normat e interesit në Amerikë nisën të rriteshin në fund të vitit 2004. Kostot më të larta të huamarrjes i dekurajuan bizneset të investonin në softuerë dhe pajisje kompjuterike, duke ulur kërkesën për njerëzit që i instalonin dhe i menaxhonin ato.

Gjendja e sotme e njerëzve të teknologjisë duket në mënyrë të frikshme e ngjashme. Shumë firma u hodhën në një ethe punësimesh gjatë pandemisë së Covid-19, kur konsumatorët e mbyllur kërkonin me ngulm gjithçka digjitale.

Në vitin 2022, normat e interesit nisën të rriteshin shpejt, pasi bankat qendrore kuptuan se inflacioni i lidhur me pandeminë nuk ishte një ftohje sezonale, por diçka më kronike; në vitin 2023, rritja e investimeve të biznesit në TI u ngadalësua ndjeshëm.

Firmat iu kthyen sërish zhvendosjes së shërbimeve jashtë vendit për të kursyer kosto. Nga viti 2021 deri në 2024, importet amerikane të shërbimeve që lidhen me kompjuterizimin cloud dhe ruajtjen e të dhënave u më shumë se dyfishuan.

Pse të punësosh dikë me një pagë të lartë në Amerikë, kur të njëjtin shërbim mund ta marrësh nga Bangalore për një të katërtën e çmimit?

Edhe një zhvillim më pak i dukshëm po ndikon. Ndonëse shumë biznese të teknologjisë kanë ngrirë punësimet, industri të tjera i lakmojnë punonjësit me aftësi teknologjike.

Të dhënat sipas profesioneve në Amerikë, që shohin njerëzit që e përshkruajnë veten si “zhvillues softueri” e kështu me radhë, sugjerojnë një kërkesë të fortë për punonjës të teknologjisë.

Sot, 3.7% e njerëzve kanë profesione të lidhura me teknologjinë, nga 3.6% në nëntor 2022.

Një studim i ri nga Leland Crane dhe Paul Soto i Rezervës Federale, sugjeron se ritmi i rritjes së radhëve të programuesve në kompani është ngadalësuar pas prezantimit të ChatGPT, por megjithatë vijon të rritet.

Edhe ekonomia jashtë IA-së, shitësit me pakicë, bankat, prodhuesit dhe të tjerë që ende përbëjnë shumicën e vendeve të punës në botën e pasur, shpresojnë se IA mund t’i mundësojë një tekniku të vetëm të bëjë më shumë punë.

Por shumë prej këtyre firmave punësojnë pak njerëz të teknologjisë, çka lë ende shumë kërkesë për aftësi teknologjike.

Nga 2022 deri në 2025, numri i punonjësve amerikanë në kompjuterikë dhe softuerë u rrit me 12% në tregtinë me pakicë, 75% në pasuritë e paluajtshme dhe gati 100% në ndërtim.

Vendet e punës në teknologji nuk po zhduken. Ato thjesht po përhapen në të gjithë ekonominë. Dikur, rruga drejt pasurisë kalonte nga Google ose Meta. Tani, një programues i ri mund të aplikojë te Starbucks, dhe jo si barist.